همیشه پای یک زن در میان است_ فیلمی سورئال برای مخاطب امروزی
قرار است این فیلم بمب خنده ای باشد که بارها در فیلم های قبلی کمال تبریزی همانند فیلم های لیلی با من است و مارمولک تجربه کرده ایم. بگذارید از یک تصویر شروع کنم. مدیر یک مجموعه که ظاهر او نمایانگر فردی است شیمیایی شده از جنگ تحمیلی یکی ازکارمندان زن را که مشخص شده مطلقه است به اتاق کار خود دعوت می کند. تا او را به زور به صیغه شرعی خود در آورد...
این قسمت کوچکی از داستان پنجمین فیلم تبریزی است که امسال در بخش مسابقه سینمای ایران در جشنواره حضور داشت. نکته قابل توجه در فیلم های تبریزی شاید این باشد که او در هر دوره ای از دولت فیلم هایی ساخته است که با شرایط آن زمان همخوانی داشته اند و به نوعی طنزهای فیلم از دل همان شرایط موجود در جامعه به تصویر درآمده است. مارمولک را به خاطر بیاورید؛ با این حال این قضیه از هوشمند بودن کارگردان فیلم همیشه پای یک زن در میان است، بیرون می آید. اگرچه امسال درباره تبریزی و فیلم جدید اش کمتر خواندیم و شنیدیم اما یک سری ایرادها به فیلم می شود گرفت که موفقیت فیلم هایی با مضمون طنز این کارگردان را از ما جدا می کند.
در هر پرده فیلم می توان کدهای موجود در فیلمنامه تبریزی را مشاهد کرد و حتی از شنیدن دیالوگ ها تا تصاویر متضاد از شخصیت های داستان_ با صدای بلند در سالن سینما قهقهه هم زد. اما نکته این است که چرا فیلم همیشه پای یک زن در میان است داستان سرراست ندارد و در طول فیلم بارها ذهن تماشاگر را به خود مشغول می کند که مثلا کاراکتر مهران مدیری و نقش او در این فیلم چه بود و چه شد! و یا حبیب رضایی که به دنبال یک نویسنده گمشده است و در کنار آن پیگیر ماجراهایی برای شناخت بیشتر زنان، چرا درطول داستان سردرگم است و گاهی سر از کافی شاپ در می آرود و گاهی ساختمان کاری او باید خراب شود. اما آنچه از فضای موجود فیلم مشخص است این بود که این فیلم تا حدودی سورئال است و بعضی سکانس ها کمی از واقعیت جامعه امروزی فاصله دارد. تا کنون سابقه فیلم های دیگری از تبریزی با محوریت متفاوت بودن از جریان مستقیم یک خط داستانی را داشته ایم، فیلم گاهی به آسمان نگاه کن حاصل همین دیدگاه متفاوت این کارگردان به شمار می رود.
لازم به یادآوری است که جرقه ساخته شدن این فیلم از کتابی به نام عیرقابل چاپ به نویسندگی مهدی شجاعی می آید که یکی از داستان های کوتاه این کتاب به نام همیشه پای یک زن در میان است نام دارد و تبریزی آن را برای ساخت فیلم خود بر می گزیند و بلافاصله امتیاز کتاب شجاعی را می خرد و داستان را به همراه رضا مقصودی نویسنده دیگری دکوپاژ می کند. اما پس از پایان نوشتن، فیلمنامه این فیلم دچار مشکلات ممیزی می شود که همین دلیل باعث شد تا تبریزی به دنبال یک تهیه کننده مطمئن برای ساخت فیلم اش پیدا کند. با این وجود محسن علی اکبری پذیرفت تا تهیه کننده فیلم همیشه پای یک زن در میان است را بر عهده بگیرد.
اما کستیی که تبریزی برای بازیگران چیده بود، کمی تعجب برانگیز است. فکر کنید، از گلشیفته فراهانی تا مهران مدیری و نیز حبیب رضایی و رضا کیانیان با چهره ها و گریم های کاملا متفاوت می توان در فیلم همیشه پای یک زن در میان است مشاهده کرد. مخصوصا گریم عجیب مدیری با سیگار برگ در گوشه دهان اش و کلاه شاپو از همین متفاوت بودن کاراکتر او در فیلم می آید. این فیلم در رشته های بهترین بازیگر نقش اول زن (گلشیفته فراهانی)بهترین بازیگر نقش اول مرد(حبیب رضایی) و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (سیاوش چراغی پور) نامزد دریافت سیمرغ بلورین بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر بوده است.
حاشیه نمایش همیشه پای یک زن در میان است: بعد از پایان اولین نمایش همیشه پای یک زن در میان است در سینما رسانه، حرف های ضد و نقیض در مورد فیلم از نگاه منتقدان شنیده می شد. عده ای که فیلم را نپسندیده بودند، بیشتر از عده ای بود که فیلم را دوست داشتند. اما در مراسم اختتامیه بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر محسن علی اکبری سیمرغ بلورین را برای فیلم منتخب تماشاگران بدست آورد و بر روی سن حاضر شد و عنوان کرد، امیدوارم که همانطور این فیلم منختب تماشاگران جشنواره بود نیز منتخب دولت نهم هم باشد. او نیز گفت، بیش از همه گلشیفته فراهانی لیاقت گرفتن سیمرغ بلورین را برای این فیلم داشت که از نگاه داوران دور ماند. علی اکبری نیز گفت: امیدوارم سینمای ایران قدر کارگردان هایی همانند کمال تبریزی را بیشتر بدانند.

آواز گنجشکها_ پیشرفت یک کارگردان
جایی در همین نزدیکی تهران، در طول روز با آدم هایی مواجه می شویم که شاید دیدن یک بار از آنها در زندگی تاثیر فراوانی بر روی هر کدام از ما آدم های معمولی بگذارد. فیلم مجید مجیدی دقیقا از همین تاثیر و ساده بودن آدم های فیلم اش می آید. اینکه در یک روز آفتابی مردی با قیافه و ظاهری ساده در کنار پارکینگ خانه ای که _نمی داند پارکینگ است و به خاطر هوای مطلوب و به دور از دود_ خوش آب و هوا است شروع به خواندن نماز می کند و مانع از بیرون آمدن ماشین از پارکینگ می شود. این ها همه تعلیق هایی است که تک به تک در فیلم مجیدی شاهد آن هستیم. و همین اتفاق باعث می شود که تا انتها با فیلم او پیش برویم و متوجه نشویم که زمان چگونه گذسته است. اگرچه حاصل خوب آواز گنجشکها را باید مدیون بازیگری چون رضا ناجی بود . و اینکه فیلم همانند فیلم های گذشته مجیدی خشک و سرد پیش نمی رود و گاهی باعث می شود تماشاگر بخندد و کاراکتر کریم را دنبال کند. قبل از آغاز فیلمبرداری مجیدی عنوان کرده بود که باید برای دوره ای کوتاه و تحقیق به روستاهای شهریار در اطراف تهران سری بزند تا یک ایده اش درباره پرورش شترمرغ را به سرانجام برساند. همین قضیه تا قبل از دیدن فیلم کافی بود تا ذهن تماشاگر را به سمتی ببرد که پیش از این فیلم های مجیدی با آن رقم خورده بود و تصور اینکه آواز گنجشکها فیلم دیگری برای آن طرف آب ها باشد، دور از ذهن نبود.
حالا که آواز گنجشک ها را دیده ام حس می کنم مجیدی به باوری رسیده است که شاید زمان اولین قدمی بوده که او در طول فیلمسازی اش به آن احتیاج داشته است. مجیدی بعد از ساخت چند فیلم جشنواره ای، فیلمی را می سازد که تماشاگر به دور از اتفاق های حاشیه ای آن با فیلم برخورد می کند. تماشاگر در فیلم آواز گنجشکها به دنبال کریم کاراکتر اصلی فیلم می گردد و او را در جامعه امروزی باور می کند. در ست در همان صحنه ای که کریم دل اش نمی آید اسکناس 500 تومانی را به دختری که در ترافیک تهران اسفند دود می کند ، بدهد و به دنبال پول خورد می گردد و چراغ سبز و او از دادن پول منصرف می شود. همین قضیه نشان می دهد که مجیدی اینبار می خواهد در چارچوب اصلی فیلمنامه اش قدم بگذارد و تماشاگر را با ایده ها و اخلاقیات ساده کاراکترش آشنا کند. انگار که مجیدی زور نمی زند فیلم خوب بسازد بلکه این فیلم است که به سمت خوبی هدایت می شود. و همین اتفاق باعث تفاوت فیلم های این کارگردان با آثار گذشته اش می شود. ابته بگذریم که فیلم چند سکانس خوب از رقص شترمرغ گرفته تا بیرون ریختن ماهی های کوچک قرمز از بشکه آب تا پولک های سفید و رنگین بر روی لحاف مخمل قرمز رنگ، همه نشانه هایی از دیدگاه کارگردان برای خلق تصاویری زیبا بروی پرده سینما می آید.
اگر چه نیم ساعت آخر فیلم کمی خسته کننده به نظر می رسد و تماشاگر به دنبال اتفاقی تازه فیلم را دنبال می کند اما این خستگی با موسیقی خوب حسین علیزاده و نیز فیلمبرداری و هلی شات های محشر تورج منصوری باعث می شود تا انتهای فیلم را دنبال کنیم. باید این نکته را هم اضافه کنم که در این سال های اخیر اتفاق تازه ای در سینمای ایران افتاده است که تنها مختص فیلم آواز گنجشکها به کارگردانی مجیدی نیست و آن هم زمان طولانی فیلم ها برای پر کردن راش های فیلم است. که به نظر می رسد اگر هر کارگردانی پاسخ آن را بدهد کم کم این مشکل هم برطرف خواهد شد و خواب آلودگی فضای پایانی فیلم ها را برای تماشاگر ایجاد نخواهد کرد.
حاشیه نمایش آواز گنجشکها: این فیلم هم تنها فیلمی بود که تمام صندلی های سالن سینما از مخاطبان پر شده بود. فیلم بر خلاف تصور همه، تا انتها تماشاگر را بر روی صندلی نگه داشت. حضور و بازی رضا ناجی در این فیلم نقطه قوتی بود که فیلمنامه را از جریان نمی انداخت. این فیلم همزمان در جشنواره برلین هم به نمایش گذاشته شده بود که مجید مجیدی کارگردان این فیلم در آن جشنواره جلسه مطبوعاتی نیز تشکیل داده بود.
آواز گنجشکها در 11 رشته کاندید شد که توانست سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی را بدست آورد که دختر او برای دریافت این جایزه در نبودن پدرش در مراسم اختتامیه حضور پیدا کرد.

شب _ دور از انتظار
اگر با فیلم های قبلی رسول صدرعاملی آشنا باشید، تا حدودی دیدن فیلم شب برای شما، در کارنامه این کارگردان سینما کمی متفاوت خواهد بود. از زمانی که سینمای معناگرا پا به پرده نقره ای گذاشت، خیلی از دوستان کارگردان برای ساختن فیلم های خود این سینما را انتخاب کردند تا با داستان های مختلف تجربه ای دیگر را از سر بگذرانند. البته شب ورای داستان معناگرا بودن اش، المان هایی دارد که گاهی به تماشاگر گوشزد می کند که می توان کمی به درون و معنویات خودبپردازد و به قول معروف کلاه را پیش خود قاضی کند. اما صدرعاملی که به عنوان کارگردان در ذهن تماشاگر نقش بسته با صدرعاملی فیلم شب کمی متفاوت است. کارگردانی که سه گانه او با محوریت دخترهای نوجوان امروزی در طول یک خط داستانی تعریف می شد و وقایع جامعه را به تصویر در می آورد. با این حال بهتر است اول خلاصه داستان شب را بگویم تا کمی این تفاوت را در این نوشته بخوانید.گروهبانی برای تحویل دادن مجرمی سابقه دار مجبور می شود همراه او شبی را در مشهد بگذراند. همین داستان یک خطی کافی ست تا با فضای این فیلم آشنا شوید. با این که فیلم تنها با سه بازیگر معروف و آشنا پیش می رود و شاید حضور همین سه بازیگر باشد که ریتم فیلم را از جریان نمی اندازد و پیش می برد. حضور عزت الله انتظامی در نقش مجرم و امین حیایی در نقش گروهبان و نیز خسرو شکیبایی نقطه های قوت فیلم به شمار می روند.
البته فیلم دیگری به کارگردانی صدرعاملی نیز در جشنواره امسال با نام هر شب تنهایی هم حضور داشت که فیلم از این جشنواره بیرون کشیده شد و به نمایش درنیامد. صدرعاملی قصد دارد تا بار دیگر سه گانه ای دیگر به نام شهری که دوست داشتم را برای سینما آماده کند که تا کنون دو فیلم آن از این سه گانه در شهر مشهد به پایان رسیده و به زودی فیلمبرداری بخش سوم این سه گانه را هم آغاز خواهد کرد. در فیلم هر شب تنهایی بازیگرانی چون لیلا حاتمی و حامد بهداد حضور پررنگی دارند. اما نکته قابل توجه درباره فیلم های صدرعاملی این است که این کارگردان سینما با مدیوم و محوریت فیلم های اپیزودیک آشنا است و سعی می کند خط داستان فیلم هایش را در سه فیلم مجزا با یک محوریت و دیدگاه مشخص به نمایش بگذارد. کارگردانی که فیلم های دختری با کفش های کتانی، من ترانه پانزده سال دارم و دیشب باباتو دیدم آیدا از نمونه های بارز سه گانه فیلم های او به شمار می رود.
حاشیه نمایش فیلم شب: حضور امین حیایی در فیلم شب با کاراکتر گروهبان که به لهجه شمالی حرف می زند باعث شد تا سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را از بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم شب به خانه ببرد. او بعد از اینکه جایزه اش را دریافت کرد پشت میکرفن حاضر شد و عنوان کرد، جا دارد از چهره های پیشکستوی همانند، عزت الله انتظامی، محمدعلی کشاورز و علی نصیریان که در این مراسم اختتامیه حضور ندارند، قدرداانی و تشکر کنم. ای کاش می شد چهره این دوستان را در این مراسم مثل هر سال می دیدیم.

این خونه را دوست دارم. سه تا پنجره قدی به کوچه پس کوچه های پر از درختای بلند...کتابام کم شد، نوشته هام قاطی شده و هنوزم یک سری نشونه ها هست که باید بریزم بیرون...دو تا چمدون برای سفرهام آماده کردم. شاید یک مدت برم سفر... شایدم کار کنم و بمونم، نمی دونم.
کتابم را باید به زودی شروع کنم. کلی کار نیمه تموم دارم. اگرچه کارم توی خبرگزاری را به دلیل مشکلاتی که برام درست کرده بود، از دست دادم و از نظر مالی به مشکل برخوردم اما به زودی یک کار دیگه ای را سعی می کنم شروع کنم. کلی قرض بالا آوردم باورم نمی شه که تاوان یک زندگی مزخرف این همه مشکلات باشه که ناخواسته سر راحت سبز می شه و حالا تو باید بدونی که قانون جنگل حاکم بر این ممکلت چقدر حرف زور و نامردی توش پیدا می شه.

می دونم خیلی وقته برای اینجا و برای دلم ننوشتم. خیلی وقته که نه درست فیلم دیدم و نه کتاب خوندم. چندروز پیش یه سر رفتم کتابفروشی همیشگیم، فقط پولم به یک کتاب رسد. هر وقت کامل خوندمش درمودرش مفصل می نویسم.

نگاه می کنم، پائیز از راه رسیده، بوی بارون پائیز با بوی بارون بهار خیلی فرق داره. توی اتاق روی تخت نشستم، آن هوای غریب تمام اتاقم رو پر کرده، چراغ چشمک زن که مدام زرد و قرمز می شود و صدای پرنده ای که با سوت مردی عشق بازی می کند، و صدای جاروی رفتگر نشانه هایی است که کم کم در این خونه برام آشنا می شه. بهش عادت می کنم.

راستی یکی از روزنامه های قدیمی الان جلوی چشمم: در تاریخ 25 تیر 1381، تیترها را داشته باشید:
*پاسخ جبهه دوم خرداد به جامعه مدرسین؛ باورهای دینی را خرج رفتارهای سیاسی نکنید!
*محمد هاشمی: هیچ کس از نزدیکان من در مسئله مفاسد اقتصادی مشارکت ندارد.
*حکم زندان برای وکیل قربانیان قتل های زنجیره ای تایید شد.
* 60 درصد ذخیره ارزی کشور به یورو تبدیل می شود.

*طفلك پسر بچه كوچولويي كه عشقش را به فنا برده اند. او مثل كودكي كه تازه از شير مادر گرفتندش، نق هاي كودكانه اش را ادامه مي دهد و مدام از خواسته هاي كودكانه اش رنج مي برد... اما بايد قبول كند كه ديگر بزرگ و بزرگ تر مي شود. روزهاي نخستي كه درگير يك عشق شده بود، مطمئنا به اين هم فكر كرده بود كه راهش اشتباه است و جز در دام روزهاي ديگر افتادن چيزي باقي نخواهد گذاشت. زمان همه افكار را تغيير مي دهد و هميشه دير مي شود...

*اون شب جشن با دوستام برگشتيم و كلي مرداي خنگ را مسخره كرديم و بهشون خنديديم. درباره كليپ سامان مقدم هم كلي با خودش حرف زدم و فهميدم كه كليپ اساسا يعني چي!

*از اينكه نامجو قرار است به ايران برگرده هم خوشحالم و اين روزها ديگه انقدر نامجو گوش مي كنم كه يادم مي مي ره آهنگ ها و آلبوم هاي ديگه هم هست. به هر حال از ا ينكه قرار برگرده و دو شب كنسرت اجرا كنه خيلي خوبه... البته تا روزي كه به واقعيت نرسه نمي شه روي هيچ چيز حساب باز كرد.